Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:56

Τα τραγούδια της Πόλης: Τα πολίτικα

Τα τραγούδια της Κωνσταντινούπολης, της Βιθυνίας και της Προποντίδας Στον Τέταρτο Τόμο συμπεριλάβαμε τραγούδια από την Κωνσταντινούπολη, την Προποντίδα και τη Βιθυνία. Δεν υπάρχει ασφαλές κριτήριο για τον αν ένα αστικό τραγούδι ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη ή τη Σμύρνη. Έτσι μελετήθηκαν διάφορες παράμετροι, όπως η μελωδική του ομοιότητα με τις Μισμαγιές, ο μουσικός δρόμος που ακολουθούν -μια και κάποιοι ήχοι (όπως ο βαρύς) είναι περισσότερο συνηθισμένοι στην Πόλη παρά τη Σμύρνη- το περιεχόμενο του στίχου, που μερικές φορές αναφέρεται σε συγκεκριμένα τοπωνύμια (Γαλατάς, Σταυροδρόμι, Ταύταλα κλπ.), οι πρώτες μουσικές ηχογραφήσεις και η καταγωγή των τραγουδιστών τους. Ακόμη μελετήθηκε η αναγραφή τους σε διάφορα μουσικά έντυπα της εποχής (Φόρμινγξ, Εκκλησιαστική Αλήθεια κ.α.), η διάδοσή τους σε περιοχές γύρω από την Πόλη, σε σύγκριση με τα χωριά έξω από τη Σμύρνη, και τέλος οι προσωπικές μαρτυρίες καλλιτεχνών και μελετητών της εποχής εκείνης αλλά και συγχρόνων όπως ο Σίμων Καράς, ο Χρόνης Αηδονίδης κ.α. (...) Εκτός από τις παρτιτούρες σε ευρωπαϊκή παρασημαντική γραφή, σημειώνονται και τα ακόρντα και οι μουσικοί δρόμοι (μακάμια). Για κάθε τραγούδι υπάρχει μια κατά το δυνατόν εμπεριστατωμένη πληροφόρηση για την προέλευση, ποιητικές και μουσικές παραλλαγές που συναντώνται και δισκογραφικά, τόσο στις αρχές του περασμένου αιώνα όσο και πιο πρόσφατα. Την επιμέλεια της σειράς έχει ο Γιώργος Κωνστάντζος, από το Αρχείο Ελληνικής Μουσικής. ISBN 960-7075-67-6 ΕΚΔΟΣΕΙΣ FAGOTTOBOOKS ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 2001 ΣΕΛΙΔΕΣ 88 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 21X29 ΚΩΔΙΚΟΣ "ΕΥΔΟΞΟΣ" 59360412

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:55

Τα Πολίτικα της Αρμόνικας

Το παρόν βιβλίο περιέχει είκοσι ελληνικούς παραδοσιακούς, λαϊκούς, οργανικούς σκοπούς από την περιοχή της Κωνσταντινούπολης και της Μικράς Ασίας. Τα κομμάτια είναι μεταγραφές από ηχογραφήσεις δίσκων 78 ή 45 στροφών που πραγματοποιήθηκαν στις αρχές του εικοστού αιώνα, στην Αθήνα, στην Αμερική και στη Σμύρνη. Σμιλεμένα από τον αυτοσχεδιασμό, την λαϊκή δημιουργικότητα και την έντεχνη επεξεργασία, επιβίωσαν ως τις μέρες μας μέσω της προφορικής παράδοσης που μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά μουσικών και κατάφεραν να διασωθούν χάρη στις ηχογραφήσεις των αρχών του εικοστού αιώνα. Αποτυπώνουν την ιστορική συνύπαρξη τρεισήμισι και πλέον χιλιάδων ετών και αποτελούν το απόσταγμα της αλληλεπίδρασης λαών και πολιτισμών που έδρασαν σ’ αυτή την περιοχή-σταυροδρόμι μεταξύ ανατολής και δύσης, βορρά και νότου. Το κύριο όργανο στις ηχογραφήσεις, από τις οποίες έγιναν οι μεταγραφές, είναι η αρμόνικα ή φύσα, ένας πρόγονος του σημερινού ακορντεόν, που δεν υπάρχει πλέον. Το βιβλίο απευθύνεται σε οργανοπαίκτες, δασκάλους μουσικής, μουσικολόγους και εθνομουσικολόγους, σε μελετητές της μουσικής της Κωνσταντινούπολης και της Μικράς Ασίας και γενικά σε όποιον ενδιαφέρεται να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο ρεπερτόριο. Έρχεται να καλύψει ένα κενό στη βιβλιογραφία του ρεπερτορίου, μιας και η υπάρχουσα καλύπτει εκτενώς Πολίτικα χασάπικα και χασαποσέρβικα αλλά όχι συρτά, μπάλους, αντικριστά και ζεϊμπέκικα, που αποτελούν σημαντικό μέρος του. Περιεχόμενα Συρτός Πολίτικος Συρτός Πολίτικος Συρτό Ντερμπεντέρικο Πολίτικο Αργό Πολίτικο Καλαματιανός Πλακιώτικο Ζεϊμπέκικο Μπουρνοβαλιό Συρτό Συρτός/Μπάλος Μπάλος Συριανό Ζεϊμπέκικο Μαρμαρινό Ζεϊμπέκικο Αντικριστός Πολίτικο Χασάπικο Γρήγορο Αντικριστός Μικράς Ασίας Ταταυλιανός Συρτός Κασαμπαλιώτικο Ζεϊμπέκικο Χασάπικο Πολίτικο Σέρβικο Πολίτικο Ταταυλιανό Χασάπικο

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:54

Τα μικρά ρεμπέτικα

Στην Ελλάδα, τα τελευταία πενήντα χρόνια, και, ιδιαιτέρως, στην εποχή του Εμφύλιου Πολέμου (1946-1949), όλα τα λαϊκά στρώματα ετραγούδησαν κάποια ιδιόρρυθμα τραγούδια, γεμάτα παράπονο και πάθος, και έρωτα και πίκρα, τραγούδια μελαγχολικά που διηγόντουσαν τα παθήματα των ασήμαντων ανθρώπων. Τα τραγούδια αυτά τα ονομάζουν ρεμπέτικα τραγούδια. Μετά το 1950 τα ρεμπέτικα τραγούδια γνώρισαν μεγάλην επιτυχία, και, ταυτόχρονα, γρήγορη ποιοτική πτώση. Τα ρεμπέτικα τραγούδια είναι τα τραγούδια του ελληνικού υποκόσμου. Ακριβέστερον, ρεμπέτικα τραγούδια είναι τα τραγούδια των ρεμπέτηδων. Τους ρεμπέτες τους λένε και μάγκες. Είναι πολύ δύσκολο να δοθεί ο ορισμός του ρεμπέτη, ή μάγκα. Γενικά, θα μπορούσε να πει κανένας ότι ο ρεμπέτης (ή μάγκας) είναι ένας άνθρωπος που ζει με ιδιόρρυθμο τρόπο έξω από την συνηθισμένη κοινωνική ροή. ISBN 978-960-211-104-8 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 1990 ΣΕΛΙΔΕΣ 270 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 14X21

Είναι το τραγούδι του Τσιτσάνη το καθρέφτισμα των φθόγγων του εμβληματικού βυζαντινού κοντακίου, η προβολή του γενετικού κώδικα μιας μουσικής που συνέχει τον ελληνισμό ανά τους αιώνες; Ή μήπως πρόκειται για οφθαλμαπάτη, για έναν από εκείνους τους αντικατοπτρισμούς που ξεδιψούν μόνο το μάτι, εγκαταλείποντας τους ταξιδιώτες της ερήμου στην στέρηση των ζωτικών πόρων που έχει ανάγκη η πορεία τους; Η ομοιότητα της Συννεφιασμένης Κυριακής του Βασίλη Τσιτσάνη με τον ύμνο Τη Υπερμάχω της ορθόδοξης παράδοσης είναι σήμερα δημοφιλές αντικείμενο ανταλλαγών στο διαδίκτυο, τόσο στα φόρα των ρεμπετόφιλων όσο και σε αυτά των ψαλτών. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται ορισμένες από τις απόψεις που έχουν εκφραστεί κατά καιρούς για τις σχέσεις των δύο μουσικών ειδών γενικότερα, αλλά και για την καταγωγή της Συννεφιασμένης Κυριακής από το Τη Υπερμάχω. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου εξετάζονται οι ιστορικές σχέσεις μεταξύ των δύο μουσικών ειδών, συνθέτοντας μία ιδιόμορφη μουσική ιστοριογραφία η οποία συχνά κινείται γύρω από το ζήτημα της ελληνικότητας. Το τρίτο μέρος ασχολείται με την σχέση του δασκάλου με τον μαθητή, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα αυτού που συνήθως αποκαλείται «ύφος» στην ψαλτική τέχνη. Η εξέταση ορισμένων ψαλτικών «σχολών» και της συνομιλίας μεταξύ παράδοσης και καινοτομίας στην μουσική πράξη, αποτελούν ζητήματα ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα. Τέλος, στο τέταρτο μέρος του βιβλίου, της αμιγούς μουσικολογικής ανάλυσης, πραγματοποιείται μία νέα σύγκριση των δύο έργων, Συννεφιασμένης Κυριακής και Τη Υπερμάχω. ISBN 979-0-801151-79-7 ΕΚΔΟΣΕΙΣ FAGOTTOBOOKS ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 2017 ΣΕΛΙΔΕΣ 196 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 17X24

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:52

Σπάνια κείμενα για το ρεμπέτικο (1929-1959)

Στο βιβλίο αυτό συγκεντρώνονται και ανθολογούνται για πρώτη φορά κείμενα για το ρεμπέτικο αθησαύριστα και ανέκδοτα, πέραν της πρώτης τους εμφάνισης στον περιοδικό και ημερήσιο Τύπο της περιόδου 1929-1959. Oι δεκαετίες 1930, 1940 και 1950, στις οποίες πρωτοείδαν το φως της δημοσιότητας τα ανθολογούμενα κείμενα, συνιστούν κατά κοινή εκτίμηση το χρονικό πλαίσιο εντός του οποίου συντελέστηκε η «γέννηση», η άνθιση και η θεωρούμενη παρακμή του ρεμπέτικου τραγουδιού. Κατά συνέπεια, ενδιαφέρει απολύτως ο τρόπος με τον οποίο έγινε η υποδοχή, ο σχολιασμός, η αποτίμηση και γενικότερα η κειμενική πραγμάτευση που επιφύλαξε για το είδος αυτό ο δημόσιος λόγος, όπως αυτός αποτυπώθηκε στη σημαντική συγχρονική πηγή που αποτελεί ο εφήμερος και περιοδικός Τύπος της εποχής. ISBN 9789608219458 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΣΕΛΙΔΕΣ 254 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 17X24

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:52

Ρόζα Εσκενάζυ, η βασίλισσα του ρεμπέτικου

Κεντρικό πρόσωπο και βασικό θέμα του θεατρικού έργου είναι η περιπετειώδης ζωή μιας γυναίκας-μύθου της ελληνικής λαϊκής σκηνής. Η Ρόζα Εσκενάζυ ήταν κορυφαία και χαρισματική ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου και του σμυρνέικου τραγουδιού. Χαρακτηρίστηκε "η μεγάλη κυρία" των Μικρασιατών μουσικών που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Υπήρξε από τις ωραιότερες φωνές που έβγαλε το ρεμπέτικο τραγούδι. Ήξερε να ξεσηκώνει τους σεβνταλήδες θαμώνες με τα σκέρτσα και τα καμώματά της, γιατί, εκτός από έξοχη τραγουδίστρια, ήταν και θαυμάσια χορεύτρια. Η ζωή της περιβάλλεται από ένταση και μυστήριο, από την ημέρα που γεννήθηκε μέχρι τον θάνατό της. Μια διαδρομή με αφετηρία την Κωνσταντινούπολη του 1883 μέχρι την Αθήνα του 1980. Η θρυλική Ρόζα μετακόμισε σε νεαρή ηλικία μαζί με τους γονείς της στη Θεσσαλονίκη και από το 1910 άρχισε να εμφανίζεται ως χορεύτρια σε διάφορα κέντρα και θέατρα. Από τα μέσα της δεκαετίας του '20 κατέβηκε στην Αθήνα και ξεκίνησε μια δεύτερη καριέρα ως τραγουδίστρια. Η Ρόζα Εσκενάζυ διατήρησε ως το τέλος της ζωής της (2 Δεκεμβρίου 1980) τα φυσικά της χαρίσματα και είχε την τύχη να μη φύγει λησμονημένη. Γνώρισε από νωρίς την αναγνώριση από τους μουσικολόγους και τους ερευνητές του ρεμπέτικου τραγουδιού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσωπική της ζωή, αφού βίωσε ορισμένες από τις πιο σημαντικές δεκαετίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Πέρασε δια πυρός και σιδήρου μέσα από πολέμους, κατοχή, αντίσταση, δικτατορίες και άλλα γεγονότα κρατώντας πάντοτε τη δυναμική στάση μιας ανεξάρτητης γυναίκας που δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί της. (Από τον πρόλογο του συγγραφέα) ISBN 9786185191443 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΠΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 2016 ΣΕΛΙΔΕΣ 40 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 21X17

Μια μελέτη της φωνητικής τεχνικής και ερμηνείας & καταγραφή της σε παρτιτούρα Η Ρόζα Εσκενάζυ ήταν μια σπουδαία ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου τραγουδιού, με μεγάλη καριέρα και με πλούσια δισκογραφία η οποία περιείχε εκτός από ρεμπέτικα τραγούδια και έναν μεγάλο αριθμό από παραδοσιακά. Η έκδοση αυτή είναι μια κριτική μελέτη η οποία περιλαμβάνει στο σύνολο σαράντα παρτιτούρες: είκοσι παρτιτούρες από το ρεμπέτικο ρεπερτόριο της προπολεμικής περιόδου (1931-1937) και είκοσι από το παραδοσιακό ρεπερτόριο, οι οποίες διακρίνονται σε δέκα προπολεμικές (1933-1938) και δέκα μεταπολεμικές (1954-1955). Κάθε τραγούδι συνοδεύεται και με δεύτερη παρτιτούρα η οποία συμπεριλαμβάνει και τις παραλλαγές της μελωδίας, όπως αυτές έγιναν από την ερμηνεύτρια. Τα συμπεράσματα τα οποία προέκυψαν από αυτή την καταγραφή, σχετίζονται με τη φωνή, την τεχνική, την ερμηνεία και την εξέλιξη της καλλιτέχνιδος, στη διάρκεια των 25 χρόνων που εξέτασε η μελέτη. 

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:50

Ρένα Στάμου

Αν η ζωή της Στάμου γινόταν σενάριο ή κινηματογραφική ταινία, σίγουρα θα ήταν μια επική ταινία, με ένα μέρος από λυρικά τραγούδια. Η Μικρασιατική Εκστρατεία με τις συνέπειές της (ορφανοτροφεία, ανεργία, υποαπασχόληση, φτώχεια, αλλά κι αστικοποίηση του ελληνικού τοπίου), η Κατοχή, με το θάνατο του μεγαλύτερου αδερφού της, με τη μαύρη αγορά που έκανε η μάνα της κι ο εραστής της μάνας της, η μετεμφυλιακή Ελλάδα, την οποία παρασιωπά η φοβισμένη Στάμου, αλλά που υπήρχε, και στην οποία η τραγουδίστριά μας έκανε αστραπιαίες περιοδείες, το πνεύμα αντικομουνιστικής καχυποψίας και καταπίεσης της δικτατορίας, τα ταξίδια της στις πέντε ηπείρους και σε όλες τις θάλασσες, που φέρνουνε στο προσκήνιο τις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, τα πανηγύρια, τα κέντρα, τα παρασκήνια της δισκογραφίας, συνθέτουν πολυάνθρωπα και πολύβουα σκηνικά μιας επικής και πολυεπίπεδης αφήγησης. Για άλλη μια φορά, με επίκεντρο μια περιπλανώμενη τραγουδίστρια, το αστικο-λαϊκό τραγούδι μπορεί να γίνει εργαλείο κατανόησης του κόσμου μας. ISBN 978-960-451-077-1 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 2009 ΣΕΛΙΔΕΣ 316 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 14X21

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:49

Ρεμπετολογία

Το βιβλίο του Πετρόπουλου βρίσκεται πιο κοντά στη βαθύτερη ουσία της ρεμπέτικης κουλτούρας, χωρίς να επιχειρεί καθόλου να την «αναλύσει» και πολύ περισσότερο να την εξιδανικεύσει. Χρειάστηκε να περάσει καιρός για να καταλάβω πού οφείλεται αυτή η υπεροχή του Πετρόπουλου. Σήμερα νομίζω ότι ξέρω την απάντηση. Αλλά δεν είμαι σίγουρος σε ποια γλώσσα πρέπει να την εκφράσω. Γιατί το βιβλίο του Πετρόπουλου είναι μια από εκείνες τις σπανιότατες περιπτώσεις, όπου η εμπειρική έρευνα και η ποίηση συναντιούνται διατρέχοντας μια terra nova σχεδόν απρόσιτη στη συμβατική γλώσσα. Ο Πετρόπουλος ήταν ο πρώτος που έκανε τα ρεμπέτικα αντικείμενο έρευνας. Όπως όλοι οι πρωτοπόροι, δεν ανακάλυψε απλώς ένα καινούργιο κόσμο, κολυμπώντας κόντρα στο ρεύμα, αλλά και τον συνέλαβε, σχεδόν διαισθητικά, σε όλες του τις διαστάσεις. Υποψιάσθηκε όλα τα μυστικά μονοπάτια του, όλες τις κρυφές γωνιές του, όλα τα μυστήριά του. Και ακριβώς επειδή τον είδε στην ολότητά του, τον περιέγραψε υπαινικτικά μάλλον παρά αναλυτικά. Όσοι ακολούθησαν, κινήθηκαν προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση που υπέδειξε ή υπαινίχθηκε εκείνος. Αλλά οι περισσότεροι έχασαν από τα μάτια τους το όλο. Κι έτσι έχασαν την ουσία αυτού που ερευνούσαν. Ο Πετρόπουλος είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες μάστορες του δοκίμιου. Πολύ λίγοι Έλληνες γράφουν τόσο όμορφα ελληνικά, ώστε ο λόγος τους να ισορροπεί τόσο θαυμαστά ανάμεσα στην ακρίβεια και την κομψότητα, ανάμεσα στην επιστημοσύνη και την καλαισθησία. Πολύ λίγοι ξέρουν να εκθέτουν το θέμα τους με τέτοιο τρόπο, ώστε να παρασύρουν τον αναγνώστη τους σ\' ένα γοητευτικό ταξίδι, όπου οι πιο γνώριμες μορφές, τα πιο καθημερινά αντικείμενα αποδείχνονται κρύπτες άγνωστων και εξαίσιων θησαυρών. Το βιβλίο του Πετρόπουλου αποτελεί μέρος της ρεμπέτικης κουλτούρας. Είναι και το ίδιο ένα ιστορικό ντοκουμέντο. ISBN 978-960-04-0360-2 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΔΡΟΣ ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ 2013 ΣΕΛΙΔΕΣ 104 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 12X21

Δευτέρα, 03 Φεβρουαρίου 2020 13:49

Ρεμπέτικο: Το κακό βοτάνι

Ένα εξαιρετικό κόμικ για τους λάτρεις της 9ης τέχνης και τους εραστές του ρεμπέτικου τραγουδιού από τον David Prudhomme. Ο ίδιος γράφει στον πρόλογο πως χωρίς να είναι Έλληνας, μουσικός ή καπνιστής, το ρεμπέτικο, αυτό το σύμπαν με το αναρχικό πνεύμα, τον παρέσυρε από τότε που το ανακάλυψε. Στην αρχή τού κίνησε το ενδιαφέρον το περιβάλλον στο οποίο αναπτύχθηκε, μέσα στις κακόφημες γειτονιές στις φυλακές στους τεκέδες, στα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης. Μετά σαγηνεύτηκε από τις μορφές του ρεμπέτικου, τους μουσικούς, τους ρεμπέτες, τους περιθωριακούς, αδέλφια στη δυστυχία και στην εξορία. Η θεματολογία του ρεμπέτικου, το οποίο γεννήθηκε τη δεκαετία του 1920, συγκρίνεται μ αυτή των πορτογαλικών φάντος, του αργεντίνικου ταγκό. Κάποιοι το ονομάζουν το ελληνικό μπλουζ. Σ αυτή τη μουσική διακρίνει μια βαθύτατη σχέση τns Ανατολής και τnς Δύσης. Βρίσκει τον πόνο της ξενιτιάς, τη γοητεία των λιμανιών, τις τσάρκες των ξενύχτηδων, τους χαμένους τους έρωτες. Την ήττα και το χιούμορ. Όταν γεννήθηκε το ρεμπέτικο, το κοινό και οι μουσικοί ήταν αδέλφια. Οι παρίες, τα κατακάθια της κοινωνίας που τραγουδούσαν μ εκείνη τη βραχνή φωνή, ενοχλούσαν.. Το 1936, ο δικτάτορας Μεταξάς κατέλαβε την εξουσία στην Αθήνα και αποφάσισε ότι αυτοί οι περιθωριακοί και τα τραγούδια τους έπρεπε να συμμορφωθούν. Γράφει μια φανταστική ιστορία δανειζόμενος τα χαρακτηριστικά, ακόμη και τα ονόματα, από τους πραγματικούς ρεμπέτες. Περιγράφει μια ρεμπέτικη μέρα και νύχτα του 1936 υπό τη σκιά της δικτατορίας του Μεταξά αρκετά κοντά στα πραγματικά γεγονότα. Εμφανίζεται ο Μάρκος Βαμβακάρης ο πατριάρχης του ρεμπέτικου με την ξακουστή κομπανία, που ονομαζόταν "η Τετράς του Πειραιά", ο Μπάτης και ο Ανέστος Δελιάς (ή αλλιώς Αρτέμης). ISBN 978-960-9487-23-8 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΕΛΙΔΕΣ 102